در پی درگذشت مجتهد عالی قدر، آیت الله العظمی شبیری زنجانی؛ مراسم اولین شب ارتحال ایشان، شامگاه اول مهرماه در حرم مطهر حضرت معصومه(س) در قم با حضور اقشار مختلف مردم، طلاب استادان حوزه، نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و بیوت مراجع تقلید برگزار شد.

در این مراسم آیت‌الله سیدهاشم حسینی بوشهری، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه سخنرانی کرد که متن سخنان وی به شرح زیر است:

تفقهو فی دین الله فان الفقه مفتاح البصیره و تمام العباده و سبب الی المنازل الرفیعه و الرطب الجلیله فی الدین و الدنیا و فضل الفقیه علی العابد کفضل الشمس علی الکواکب.

مجلس باشکوه امشب در کنار مضجع شریف کریمه اهل بیت(س) به مناسبت ارتحال عالمی عامل و فقیهی وارسته، محققی دقیق و برجسته، بزرگمرد تقوا و فضیلت، اسوه و الگوی زهد و پارسایی و متواضع و فروتن در برابر مردم، آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی از طرف رهبر معظم و فرزانه انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای برپا شده است.

این شخصیت تمام عمر خود را در راه انجام وظیفه و خدمت به اسلام و قرآن و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) سپری کرد، از این رو سخن درباره ابعاد مختلف ایشان دشوار است و حتی جلسات متعدد برای طلاب و استادان لازم است تا در مجامع علمی از ایشان تجلیل شود. حضور باشکوه مردم در مراسم تشییع ایشان هم نشانه مردمی بودن و جایگاه والای این عالم بزرگوار است.

قرآن سخنان متعددی در مورد انسان بیان کرده است؛ در یکجا او را خلیفه الله دانسته است: وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً ۖ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِیهَا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ ۖ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ. ای انسان تو خلیفه خدا هستی. در جای دیگر انسان را موجود برتر نامید و فرمود: وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَیٰ کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا. در جای دیگر هم فرمود: وَسَخَّرَ لَکُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَیْنِ ۖ وَسَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ. تمام مواهب آسمانی و زمینی را به خاطر انسان آفریدیم. یعنی انسان گل سرسبد عالم هستی است و شمس و قمر و همه آفرینش برای او آفریده شده است.

این انسان که این همه مورد توجه خداوند است، سه مشخصه دارد؛ ۱. خدا به این انسان استعداد فراوان عنایت کرده است؛ رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند، یعنی تو این قابلیت را داری که به مقام عالی لقاءالله برسی. ۲. خدا به انسان اراده و اختیار داده است: إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَإِمَّا کَفُورًا. اینکه او به‌گزین و یا بدگزین باشد به اراده خود اوست و می‌تواند به مسجد برود و یا به خرابات و میکده. ۳. اگر غرایز انسان مهار نشود، انسان به کج راهه خواهد رفت ولی اگر مهار شود، انسان از فرشته بالاتر خواهد رفت.

خدا برای اینکه این استعدادها به هدف غایی برسد و اختیار او در مسیر درست باشد، عقل را به انسان بخشیده است که در روایات حجت باطنی نام گرفته است. در قیامت می‌پرسند چرا شما جهنمی شدید، جواب می‌دهند. وَقَالُوا لَوْ کُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا کُنَّا فِی أَصْحَابِ السَّعِیرِ.

تمدن به ظاهر متمدن غرب بی‌رحم است

انبیا و اولیای الهی و در طول آن عالمان دین و فقها، راهنمایان دین هستند. در عصر جاهلی، دختران را زنده به گور می‌کردند و دنیای به ظاهر متمدن امروز هم گرفتار جاهلیت اولی است و به دختران و پسران رحم نمی‌کند و دام‌های فریبنده جلوی آنان پهن کرده است.

این جلسه امشب برای چه تشکیل شده است؟ جمعیتی که امروز در مراسم حضور داشتید و اشک از دیدگان شما سرازیر بود، به خاطر فقدان یک عالم بزرگوار بود؛ امروز در عصر غیبت کبری، علما پرچمدار آموزه‌های دینی هستند و مراجع تقلید و علما، نشانه امام معصوم و نایبان ایشان هستند لذا در روایات بیان شده است که روزی که یک عالم از دنیا برود، فوت او از مرگ یک قبیله سنگین‌تر است؛ این امر به خاطر جایگاه یک مرجع و عالم است. گرامی‌ترین افراد بعد از انبیاء عالمان دین هستند. در روایت داریم که به این عالمان دین جایزه می‌دهند. به آیت‌الله شبیری و به رهبر شهید و عزیز انقلاب در آن دنیا پاداش بزرگی خواهند داد.

تا این بزرگان در میان ما هستند، قدر آنان را نمی‌دانیم؛ طلاب، استادان و علما، روش اجتهادی این شخصیت عظیم را واکاوی کنند تا ببینند چگونه فردی مانند ایشان تربیت خواهد شد؛ او فردی روشمند بود لذا اجتهادی روشمند داشت. این مرجع عالیقدر سالیان زیادی در حرم مطهر نماز اقامه کرد و عزیزان طلبه و غیر طلبه در مدرسه فیضیه پشت سر ایشان نماز خواندند، مانند پدر بزرگوارشان آقا سید احمدآقای شبیری که در نزد علما و مردم احترام داشت.

علما هر وقت می‌خواستند گره‌گشایی کنند، به بیت والد ایشان می‌رفتند چون مورد احترام، تکریم و مقبول همه علما بود؛ خاندان ایشان، فقیه، عالم، شایسته و اصیل چه در قم و چه در زنجان هستند.

اجازه اجتهاد در ۱۷ سالگی

ایشان حافظه دقیقی در مسائل علمی داشتند؛ در سن ۱۷ سالگی به ایشان گفته بودند شما مجتهد هستید چرا اجازه اجتهاد نمی‌گیرید و فرموده بود من سلیقه این کارها را ندارم. این بزرگ، بزرگ حوزه ما بود. در اطلاعیه و بیانیه شخصیت‌های کشوری و مراجع، از ایشان به عنوان ارکان حوزه یاد شده است که حقیقتاً تعبیر درستی است. ایشان نه تنها فقه را فهمیده بود بلکه فقه و حقیقت فقه را چشیده بود. در محضر آیت‌الله بروجردی، سیدصدرالدین صدر، محقق داماد و استادان دیگر در قم بود و شخصیتی بود که در مکتب قم و مکتب نجف حضور داشت و در نجف هم از محضر علمای بزرگ بهره برد. سال‌ها در قم به تدریس دروس خارج پرداخت؛ کتاب بیش از ۲۰ جلدی ایشان، حاوی دقیق‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل فقهی است.

در پیام رهبر انقلاب این جمله زیبا آمده است که ولو تعداد شاگردان کم بود، ولی مجلسی که با حضور ایشان شکل می‌گرفت، مجلس علمی، تحقیقی و اثرگذار بود. شاگردان ایشان هم علاقه زیادی به ایشان داشتند؛ افراد غیر طلبه هم در سطح خودشان از معارف بلند ایشان بهره می‌بردند.

رهبر شهید و قائد عظیم الشان در جلسه‌ای که این مرجع تقلید به دعوت ایشان حاضر بودند، اسم آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای را برده و فرموده بود که شنیدم وی در درس شما شرکت می‌کنند و از این اقدام شما خوشحال شدم.

نظر رهبر شهید در مورد آیت‌الله شبیری

رهبر شهید در شأن این مرجع تقلید فرموده بود قیامشان، قعودشان، نشست و برخاست و درس و کلامشان همه و همه مفید است و علاقه شدیدی نسبت به ایشان داشتند. بزرگواری گفت من از آیت‌الله زنجانی شنیدم که هر وقت رهبر شهید می‌آمدند، به بیت ایشان می‌رفتند و هر وقت آیت‌الله شبیری به مشهد می‌رفتند، وارد منزل آیت‌الله خامنه‌ای می‌شدند و به دیدار ایشان می‌رفتند.

ایشان می‌فرمود من همه ابواب روایات را نگاه می‌کنم تا به تمام معنا احاطه به روایات داشته باشم لذا به گفته دیگران و کتب جدید رجوع نمی‌کنم و به کتب خطی مراجعه دارم. امثال ایشان عمرشان را برای حوزه گذاشته‌اند لذا حوزه امروز در تمام معنا سوگوار است.

در بعد عبادی از خانواده ایشان نقل شده است که وقتی محرم در حج می‌شدند، مانند حالت نماز تا زمانی که از لباس احرام بیرون نمی‌آمد، با کسی سخن نمی‌گفت. دارای سعه صدر و آغوش باز، مردمی و متواضع بود و اقشار مختلف مردم به ایشان مراجعه داشتند؛ گره‌گشا و راه‌گشا بود و زندگی معمولی و ساده و بدون تشریفات داشت و فقط مشغول انجام وظیفه و تکلیف بود.

روش اجتهادی ایشان باید در حوزه تدریس شود و البته چشم ما به فرزندان ایشان روشن است که علمیت آنان اثبات شده است و به آینده علمی آنان امید داریم.